اشعياي تراني مهتر مي‌نامند. تلموددان ايتاليايي‌. در حدود 1180 زاده شد، در تراني (بر كرانه‌ٴ آدرياتيك‌، شمال باري دله پوجليه‌، در آپوليا1) يك مدرسه‌ٴ يهودي تأسيس كرد و احتمالاً در ونيز زندگي كرد؛ در حدود 1250، درگذشت‌. از بزرگترين تلموددانان ايتاليا بود، تا قرن‌ها، از مراجع‌ مورد استناد شمرده مي‌شد، و اعتبارش در مقام كارشناس حقوق شرع هم‌طراز يعقوب بن ماهر در فرانسه و ابن ميمون در مشرق بود.
مهم‌ترين تأليفاتش عبارت است از: 1) شرحي بر اسفار خمسه‌2 كه بيشتر شرحي بر تأليف‌ رشي است‌؛ 2) شرح تلمود3 به صورت تفسير و توصيف و اظهار نظر؛ 3) مجموعه‌اي از نود و دو بحث و توضيح مسائل ديني‌4. وي بسيار روشنفكر بود و اعتدال طبع زيادي نشان مي‌داد، ازجمله‌ در منازعه‌ٴ ميان افكار ديني و فلسفي‌.

دونين‌

نيكولا دونين لاروشلي‌5، نومسيحي يهودي‌، كه در مورد كوشش مسيحيان براي تحريم تلمود مسئوليت زيادي دارد. كنيسه‌ٴ پاريس در 1225، او را اخراج كرد، و او در حدود 1235، به سلك‌ راهبان فرانسيسي درآمد. گفته مي‌شود از پيشاهنگان عمده‌ٴ آزار يهوديان بود كه از آن پس‌، به‌ وسيله‌ٴ صليبيان در برتاني‌، پواتو، و آنژو دنبال شد (قريب 3000 يهودي كشته شدند، و 500 تن‌ به دين مسيح درآمدند). در 1238، به رم رفت‌؛ تلمود را نزد گريگوريوس نهم (پاپ از 1227 تا 1241) تقبيح كرد و اظهار داشت كه اين كتاب پر از كفر نسبت به خدا و مسيحيت است‌، و مهم‌ترين عامل مقاومت يهود در برابر تغيير دينشان به حساب مي‌آيد. پاپ فرمان داد همه‌ٴ نسخه‌هاي تلمود گردآوري و محتويات آن مورد تحقيق قرار گيرد. سن لوئي (پادشاه فرانسه از 1226 تا 1270)، شديداً اين موضوع را دنبال كرد و در 1240، يهوديان فرانسه مجبور شدند تلمودهاي خود را تسليم كنند يا از زندگي‌شان چشم بپوشند. از اين گذشته‌، وي مناظره‌اي را ميان‌ دونين و چهار تن از راهبان منعقد ساخت‌، كه عبارت بودند از يَحيئيل پاريسي‌، موسي كوسي‌، داود ملوني‌، و سمويل بن سليمان شاتوتيري‌6. مناظره در 12 ژوئن 1240، آغاز شد. جالب‌ است بدانيم كه گيوم اوورني و آلبرت كبير هم بدان دعوت شدند. سرانجام‌، تلمود محكوم شد، و نسخه‌هاي متعددي از آن و ساير كتاب‌هاي عبري در 1242 (يا 1244)، در پاريس سوزانده شد.